Slimmer boodschappen doen - prijs per kilo, huismerk en verspilling

Boodschappen zijn de uitgave waar je het vaakst een beslissing over neemt: honderden keren per jaar, meestal in een paar seconden per product. Juist daarom leveren kleine verbeteringen hier meer op dan bij grote aankopen waar je lang over nadenkt. Het gaat niet om koffie zetten in plaats van kopen of om een spaarzame levensstijl, maar om drie posten waar structureel geld blijft liggen: de prijs per eenheid, de keuze tussen huismerk en A-merk, en het deel van je boodschappen dat je uiteindelijk weggooit.

Prijs per kilo is het enige eerlijke getal

De prijs op het schap zegt weinig, omdat verpakkingsformaten bewust verschillen. Supermarkten zijn verplicht de prijs per kilo of liter te vermelden, en dat kleine getal is het enige waarmee je twee producten eerlijk vergelijkt. Wie daarop let, ontdekt dat de grootste verpakking lang niet altijd de voordeligste is: bij actieformaten en bij producten in een handige dispenser ligt de kiloprijs regelmatig hoger dan bij het standaardformaat ernaast.

Een rekenvoorbeeld maakt het concreet. Een pak van 400 gram voor € 3,20 komt uit op € 8 per kilo, terwijl een pak van 250 gram voor € 2,25 uitkomt op € 9 per kilo. Het verschil is ruim twaalf procent op een product dat je wekelijks koopt, en dat is een besparing die je jaar in jaar uit maakt zonder ooit iets anders te eten.

Bij producten waarvan de verpakkingen slecht te vergelijken zijn, zoals wasmiddel per wasbeurt of koffie per kop, helpt het om zelf om te rekenen. Daar is de prijsvergelijker voor: je vult twee formaten en prijzen in en ziet welk pak per eenheid werkelijk goedkoper is.

Huismerk tegenover A-merk

Het verschil tussen een huismerk en een A-merk ligt gemiddeld tussen de dertig en veertig procent, en bij basisproducten is het kwaliteitsverschil klein tot afwezig. Meel, suiker, rijst, pasta, conserven, schoonmaakmiddelen en diepvriesgroenten zijn de categorieën waarin vrijwel iedereen zonder bezwaar kan overstappen.

Er zijn categorieën waar merk wel uitmaakt, en dat is geen reden om je daarvoor te schamen. Koffie, chocolade, sommige zuivelproducten en verzorgingsproducten zijn smaak- en gewoontegevoelig, en een besparing die je niet volhoudt levert niets op. De praktische aanpak is om per productcategorie één keer te testen en de uitkomst daarna vast te houden, in plaats van elke week opnieuw te twijfelen.

Voor een deel van je boodschappen loont het om buiten de supermarkt te kijken. Bij producten die je in grotere hoeveelheden gebruikt en die lang houdbaar zijn, zoals koffie, thee en voorraadkastspullen, liggen de kiloprijzen bij gespecialiseerde webshops zoals Koffievoordeel vaak lager dan in het schap. Kijk voor het volledige aanbod in de categorie eten en drinken.

Aanbiedingen die wel en niet lonen

Een aanbieding is pas een besparing als je het product toch al kocht en het niet bederft voordat je het opmaakt. Bij houdbare producten is inslaan bij een goede actie zonder meer verstandig: wasmiddel, tandpasta, conserven en diepvries kun je gerust voor maanden vooruit kopen, zolang je de ruimte hebt.

Bij verse producten draait de rekensom om. Twee halen, één betalen op verse groenten of zuivel is alleen voordelig als je de tweede verpakking daadwerkelijk opmaakt of invriest. Doe je dat niet, dan betaalde je de volle prijs voor de helft en was de actie duurder dan het enkele product.

Let daarnaast op het verschil tussen een actieprijs en een prijs die alleen actie heet. Producten met een permanent hoge adviesprijs staan vrijwel wekelijks in een of andere aanbieding, waardoor de actieprijs feitelijk de normale prijs is. De kiloprijs vergelijken met een huismerk haalt dat er meteen uit.

Wat loont en wat niet

Loont wel

• Inslaan bij een goede actie op houdbare producten: wasmiddel, tandpasta, conserven en diepvries
• Huismerk bij basisproducten als meel, suiker, rijst en pasta
• Brood, kaas, restjes en kruiden invriezen in plaats van weggooien

Loont niet

• Twee halen, één betalen op vers dat je niet opmaakt of invriest
• Een actieprijs op een product met een permanent hoge adviesprijs
• De grootste verpakking pakken zonder de kiloprijs te checken

Verspilling is de duurste post

Een Nederlands huishouden gooit gemiddeld ongeveer dertig kilo eetbaar voedsel per persoon per jaar weg, goed voor grofweg honderdvijftig euro. Voor een gezin van vier is dat een bedrag in de orde van zeshonderd euro, en dat is bijna altijd meer dan wat een jaar lang scherp inkopen oplevert. Dit is dus de post waar je het eerst naar kijkt.

Drie gewoontes ondervangen het meeste: eerst de koelkast doorkijken voordat je een lijst maakt, boodschappen doen met die lijst in plaats van op gevoel, en de houdbaarheidsdata begrijpen. “Tenminste houdbaar tot” is een kwaliteitsdatum en geen veiligheidsdatum, dus kijk, ruik en proef in plaats van automatisch weg te gooien; alleen bij “te gebruiken tot” op vlees, vis en verse zuivel is de datum wel hard.

De vriezer is het goedkoopste stuk gereedschap dat je hiervoor hebt. Brood, kaas, restjes en verse kruiden gaan er zonder kwaliteitsverlies in, en een maaltijd die je invriest in plaats van weggooit, is een besparing van een paar euro per keer.

Online bestellen, bezorgkosten en maaltijdboxen

Online boodschappen doen voorkomt impulsaankopen, omdat je zoekt op wat je nodig hebt in plaats van langs de schappen te lopen. Daar staat een bezorg- of pickupvergoeding tegenover, en die bepaalt of het voordelig is. Tel de bezorgkosten mee als een percentage van je bestelling: € 5 op een bestelling van € 40 is ruim twaalf procent, terwijl datzelfde bedrag op een weekbestelling van € 120 ruim vier procent is.

Maaltijdboxen zijn per maaltijd duurder dan zelf inkopen, maar goedkoper dan afhalen of uit eten. Ze zijn vooral interessant in weken waarin je anders zou bestellen, en bij aanbieders als Marley Spoon zijn de kortingen voor nieuwe klanten fors genoeg om het uit te proberen zonder risico. Reken wel na wat de prijs per portie na de introductieperiode wordt, want dat is het bedrag dat je daarna maandelijks betaalt.

Voor dranken en voorraad geldt hetzelfde principe als bij koffie: bij grotere hoeveelheden liggen webshopprijzen onder de schapprijs. Bestel je regelmatig bij een aanbieder als Wijnvoordeel, zet dan de verzendgrens en de prijs per fles naast elkaar voordat je bestelt.

Kort samengevat

Kijk naar de kiloprijs in plaats van de schapprijs, stap bij basisproducten over op huismerk en pak de verspilling aan, want daar zit voor de meeste huishoudens het grootste bedrag. Sla alleen in bij houdbare producten en tel bezorgkosten mee als percentage van je bestelling. Vijf minuten voorbereiding per week levert meer op dan welke kortingsjacht dan ook. Bekijk lopende acties in kortingen of blader door de winkels in eten en drinken.