Singles Day, Black Friday en Cyber Monday - de verschillen en hoe je plant

Tussen 11 november en de eerste dagen van december krijg je vier namen voor wat in de praktijk één lange koopperiode is: Singles Day, Black Week, Black Friday en Cyber Monday. Ze vallen precies in de weken waarin je ook Sinterklaascadeaus koopt, de pakketdiensten het drukst zijn en nepwebshops het actiefst. Wie weet hoe de dagen in elkaar zitten en vooraf een plan maakt, koopt rustiger en betaalt minder vaak te veel.

De actieweken in cijfers

Grote verkopers met misleidende prijsclaims

18 van 24

De meeste kortingen in een eerdere analyse

Rond 20%

Pakketten te laat in de week na Black Friday

10-20%

Bedenktijd, ook op actieartikelen

14 dagen

Vier koopdagen naast elkaar

De data volgen elk jaar een vast patroon. Singles Day valt altijd op 11 november. Black Friday is de vrijdag na het Amerikaanse Thanksgiving, dat op de vierde donderdag van november valt, waardoor Black Friday altijd tussen 23 en 29 november ligt. Cyber Monday is de maandag daarna, dus tussen 26 november en 2 december. Black Week heeft geen vaste definitie: het is de aanloop die winkels zelf rond Black Friday bouwen.

Koopdag	Wanneer	Achtergrond	Waar je op let
Singles Day	11 november	Begonnen in China, in Nederland door een grote webshop geïntroduceerd voor iedereen, niet alleen voor singles	Bestellingen bij winkels buiten de EU en de importkosten die daarbij kunnen horen
Black Week	De dagen vóór en rond Black Friday, verschilt per winkel	Geen officiële dag, maar een verlenging van Black Friday door winkels	Acties die al dagen eerder beginnen, dus vroeg vergelijken loont
Black Friday	Vrijdag na Thanksgiving, tussen 23 en 29 november	Gekoppeld aan het Amerikaanse Thanksgiving, ook in Nederland een vaste actiedag	Opgeblazen van-prijzen en nepwebshops
Cyber Monday	Maandag na Black Friday, tussen 26 november en 2 december	In de VS bedacht door de online tak van een grote winkeliersvereniging, omdat webshops die maandag meer verkochten	Pakketten die door de drukte vlak voor Sinterklaas te laat aankomen

Volgens het gangbare verhaal ontstond Singles Day in de jaren negentig als studententraditie in China, met de vier enen van 11/11 als symbool voor alleenstaanden. Alibaba maakte er later een koopdag van, die naar omzet uitgroeide tot de grootste ter wereld. In Nederland zette bol de dag op de kaart, met make-up, parfum en elektronica als belangrijkste categorieën. Voor jou als koper zit het praktische verschil vooral in de timing: Singles Day ligt anderhalf tot ruim twee weken vóór Black Friday, dus wat je dan bestelt, is ruim voor de pakketdrukte van eind november binnen.

Black Friday is geen dag meer

Wie alles op die ene vrijdag zet, mist een groot deel van de acties. Veel winkels beginnen al dagen eerder, en volgens iDEAL stijgt het aantal betalingen in de week vóór Black Friday, met de maandag en dinsdag als drukste dagen omdat dan voor veel mensen het salaris binnen is. Consumenten verwachten ook steeds minder dat een product juist op Black Friday het goedkoopst is.

Er is geen betrouwbare bron die laat zien dat een bepaalde productgroep op een van deze dagen structureel het voordeligst is. Kies je moment dus niet op basis van de naam van de dag, maar op basis van wat je koopt en wanneer je het nodig hebt. Wil je weten in welke maanden productgroepen meestal in de aanbieding gaan, kijk dan in de uitverkoopkalender.

Voorbereiden voordat de acties beginnen

De beste besparing maak je al weken van tevoren, met drie dingen: een lijst, de normale prijs en een budget. Zo kun je tijdens de actieweken snel beslissen in plaats van te reageren op aftellende klokjes en rode percentages.

• Een lijst van wat je echt nodig hebt. Schrijf op wat je wilt kopen en voor wie, en zet erbij of het vóór Sinterklaas binnen moet zijn.
• De normale prijs, met datum. Noteer voor elk product de prijs bij twee of drie winkels, of maak een screenshot van de productpagina. Een verlanglijstje in je account bij de winkel werkt ook.
• Een totaalbudget. Leg vooraf vast hoeveel je in deze periode wilt uitgeven, ook voor spullen die niet op je lijst staan maar je onderweg tegenkomt.

Dat budget is geen formaliteit. De AFM heeft gewaarschuwd dat schulden bij achteraf betalen snel oplopen, vooral bij jongeren, en dat een flink deel van de gebruikers extra kosten betaalt voor te laat betalen. Juist in weken met veel kleine impulsaankopen tikt dat aan. Hoe de termijnen en kosten werken, lees je in achteraf betalen uitgelegd.

Welke aankoop wanneer

Het moment hangt meer af van het soort aankoop dan van de koopdag. De tabel zet de afwegingen per type aankoop op een rij, gebaseerd op levertijden, bedenktijd en importkosten.

Soort aankoop	Wanneer kopen	Waarom
Cadeaus die vóór 5 december binnen moeten zijn	Vroeg in de periode, liefst vóór Black Friday	De week voor Sinterklaas is de drukste voor pakketdiensten en een deel van de pakketten komt te laat
Duurdere aankopen zoals elektronica of een huishoudapparaat	Pas als de actieprijs lager is dan de prijs die jij weken eerder noteerde	De meeste kortingen liggen rond 20%, en zulke kortingen komen ook buiten de actieweken voor
Bestellingen bij winkels buiten de EU	Alleen als de prijs inclusief btw, invoerkosten en een eventuele retour nog gunstig is	Extra kosten, minder zekerheid over retour en garantie
Kleine impulsaankopen	Alleen binnen je vooraf gestelde budget	Losse kleine bedragen tellen in deze weken snel op

Bestel je cadeaus vroeg, dan heb je nog een tweede voordeel: valt een cadeau tegen, dan kun je het binnen de bedenktijd terugsturen en heb je nog tijd om iets anders te regelen. Bij duurdere aankopen is geduld juist je sterkste troef. Wordt het product in de hele periode niet goedkoper dan wat je eerder zag, dan heb je niets gemist door te wachten.

Zo check je of een deal echt is

Een groot kortingspercentage zegt weinig zonder de prijs waarmee het vergeleken wordt. De Consumentenbond volgde twee maanden lang de prijzen bij grote Nederlandse webshops en drogisterijen vóór Black Friday en vond toch veel nepdeals. Eén product had 30% korting, berekend vanaf een prijs die in de 30 dagen daarvoor nooit gevraagd was; twee weken eerder was het zelfs goedkoper. Bij een eerdere analyse lagen de meeste kortingen rond de 20%, nauwelijks meer dan winkels de rest van het jaar geven. Echte superdeals van 30% of meer bestaan, maar zijn in de minderheid. Een espressomachine met “korting” bleek een week eerder € 428 te hebben gekost, waardoor de korting niet echt was.

Ook de ACM ziet dat verkopers vooral rond Black Friday en de feestdagen stunten met hoge kortingen. Bij een controle van 24 grote verkopers in onder meer wonen, kleding, doe-het-zelf, elektronica en cosmetica vond de toezichthouder bij 18 van hen misleidende prijsclaims, meestal een opgeblazen van-prijs met het label adviesprijs of meestal-prijs. Een rechter heeft boetes van de ACM tegen webshops voor nepkortingen bevestigd. De regel is dat de van-prijs de laagste prijs moet zijn die de verkoper zelf in de 30 dagen ervoor vroeg. Hoe die regel werkt en welke trucs je kunt herkennen, lees je in echte korting of nepkorting.

De ACM vat het advies samen als “eerst checken, dan bestellen”. Wantrouw zeer hoge of onverwachte kortingen, vergelijk de prijs met andere verkopers en met de prijs die jij noteerde, en lees reviews als je de webshop niet kent. Valt de check tegen, bestel dan niet. Met de kortingscalculator reken je uit hoeveel procent je werkelijk bespaart ten opzichte van jouw eigen genoteerde prijs. Een rekenvoorbeeld ter illustratie: een koptelefoon staat op “van € 150 voor € 105”, 30% korting. Kostte hij drie weken eerder € 120, dan bespaar je € 15, dat is 12,5%.

Singles Day en bestellen buiten de EU

Rond Singles Day bestel je ook makkelijk bij platforms die vanuit China of andere landen buiten de EU verzenden. Daar gelden andere spelregels dan bij een Nederlandse webshop. Nederlandse en Europese consumentenrechten zijn in de praktijk niet altijd af te dwingen, een retourrecht met terugbetaling is niet gegarandeerd en de ACM kan niet optreden tegen bedrijven buiten de EU. Ook de productveiligheid is niet gegarandeerd. Kijk daarom vóór je bestelt wat de winkel zegt over retourneren en garantie.

Daarbovenop kunnen extra kosten komen: btw, invoerrechten en afhandelingskosten. Btw was al verschuldigd over elke import, ongeacht de waarde. De EU heeft de vrijstelling van invoerrechten voor pakketten tot € 150 die rechtstreeks van verkopers buiten de EU naar consumenten gaan afgeschaft; voorlopig geldt een vast bedrag per pakket, afhankelijk van de productcategorie, en later moeten de gewone tarieven en een extra afhandelingsvergoeding volgen. Betaalde invoerrechten krijg je bij een retour in de regel niet terug. Deze regels veranderen, dus controleer bij de Douane wat op het moment van bestellen geldt.

Het gaat om waar het pakket vandaan komt, niet om het platform. Verzendt een platform uit een magazijn binnen de EU, dan vallen die importkosten weg. Een pakket via een marktplaats valt er alleen onder als het van buiten de EU wordt verstuurd. Reken bij een aanbieding van buiten de EU dus altijd met de prijs inclusief alle kosten, en houd er rekening mee dat terugsturen duur of onmogelijk kan zijn.

Nepwebshops in de drukste weken

SIDN, de beheerder van .nl-domeinnamen, krijgt elk jaar duizenden meldingen van mogelijke nepwebshops en haalt de meeste daarvan offline. De meldingen pieken rond Black Friday, Sinterklaas en kerst. Veel bezoekers komen bij zo’n nepwinkel terecht via advertenties op sociale media, dus juist een onbekende shop uit een advertentie verdient een extra check.

De KvK noemt een aantal waarschuwingssignalen: het adres is alleen een woonadres, de producten passen niet bij de activiteit die in het Handelsregister staat, de contactgegevens wijken af van het register, er zijn weinig of geen reviews, er is geen erkend keurmerk, of je moet vooraf overmaken naar een buitenlandse rekening. Zoek het KvK-nummer zelf op in het Handelsregister, want een nummer op de site kan verzonnen zijn. Het logo van Thuiswinkel Waarborg zegt ook niet alles: een webshop kan het tonen zonder lid te zijn, dus controleer de ledenlijst op de website van Thuiswinkel.org.

Twijfel je over een winkel, kies dan je betaalmethode met beleid. iDEAL en Wero bieden geen bescherming als een shop frauduleus blijkt; een creditcard of achteraf betalen kan je dan meer mogelijkheden geven om je geld terug te krijgen. Welke methode in welke situatie het best beschermt, staat in veilig online betalen.

Pakketdrukte voor Sinterklaas

Wie op Black Friday Sinterklaascadeaus bestelt, is niet de enige. Daardoor schuift de pakketpiek naar voren: de week voor Sinterklaas op 5 december is de drukste week voor pakketdiensten, met een tweede piek vlak voor kerst. In de week na Black Friday kwam bij één meting 10 tot 20% van de pakketten te laat aan, ook al zet PostNL in deze periode extra personeel en bezorgdagen in.

Moet een cadeau echt op pakjesavond klaarliggen, bestel het dan vóór Black Friday of in de dagen ervoor, en niet pas op Cyber Monday. Een korting die een paar euro scheelt, weegt zelden op tegen een cadeau dat een dag te laat binnenkomt.

Je rechten bij een actieaankoop

Een aanbieding geeft de winkel geen extra vrijheid. Ook voor uitverkoopartikelen en speciale aanbiedingen die je online koopt, heb je 14 dagen bedenktijd na ontvangst, zonder dat je een reden hoeft te geven. De termijn eindigt om middernacht op dag 14, of op de eerstvolgende werkdag als dat een weekend of feestdag is, en de verkoper mag hem niet inkorten. Stuur je een afgeprijsd artikel terug, dan moet de webshop je geld terugbetalen; een tegoedbon mag hij aanbieden, maar die hoef je niet te accepteren. Bedrijven die via een marktplaats verkopen, moeten ook bedenktijd geven.

Na het ontbinden stuur je het product binnen 14 dagen terug. De verkoper betaalt binnen 14 dagen na je ontbinding de prijs en de oorspronkelijke bezorgkosten terug, via de betaalmethode die je gebruikte, al mag hij wachten tot hij het product of een verzendbewijs heeft. De retourkosten zijn alleen voor jou als de winkel dat vooraf duidelijk op de site meldde; alleen in de algemene voorwaarden is niet genoeg. Uitzonderingen op de bedenktijd zijn onder meer producten op maat of gepersonaliseerd, bederfelijke waren, geopende hygiëneproducten, ontzegelde digitale media, tickets en diensten voor een vaste datum, en aankopen van particulieren.

Ook bij een late of zoekgeraakte bestelling sta je sterker dan je denkt. Tenzij iets anders is afgesproken, moet de verkoper binnen 30 dagen leveren, en hij draagt het risico op verlies of schade tot het product bij jou is bezorgd. Meer over bedenktijd, retourkosten en garantie lees je in je rechten bij online kopen. Regels als deze kunnen veranderen; ConsuWijzer heeft steeds de actuele uitleg.